نشان دادن حق و باطل یا اتمام حجت انسان در هر زمانی متناسب با نیازها و مقتضیات زمان، جهت انتخاب آگاهانه ی هدایت یا گمراهی، یکی از سنت های الهی است که به عبارات مختلف در منابع دینی مطرح گردیده است؛ از جمله در قرآن کریم آمده است: مَنِ اهتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَ لاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَ مَا کُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً[1]؛ هر كس به راه هدایت آمده تنها به سود خود به راه آمده ، و هر كس بيراهه رفته تنها به زيان خود بيراهه رفته است . و هيچ بردارنده‏اى، بار گناه ديگرى را بر نمى‏دارد ، و ما تا پيامبرى برنينگيزيم ، به عذاب نمى‏پردازيم، یا وقتی می فرماید «... وَ لٰکِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً کَانَ مَفْعُولاً لِيَهْلِکَ مَنْ هَلَکَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ إِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ‌[2] ؛ یعنی [ چنين شد ] تا خداوند كارى را كه انجام شدنى بود به انجام رساند [و] تا كسى كه [ بايد] هلاك شود ، با دليلى روشن هلاك گردد ، و كسى كه [ بايد ] زنده شود ، با دليلى واضح زنده بماند ، و خداست كه در حقيقت شنواى داناست.

بسیاری از سرمایه گزاری هایی که خداوند بر روی انبیاء ، اولیاء و بندگان شایسته ی خود انجام داده است، باز در راستای ایفای نقش شان در تبیین حق و ابطال باطل، قابل بررسی است، وقتی در مورد حضرت ابراهیم خلیل می فرماید: وَ لَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ‌ [3] ؛ یعنی ما او را در اين دنيا برگزيديم ؛ و البته در آخرت [نيز] از شايستگان خواهد بود . یا در مورد حضرت موسی(ع) می فرماید : وَ اصْطَنَعْتُکَ لِنَفْسِي‌[4] و من تو را براى خودم پَروردم . یا در جای دیگر می فرماید : وَ أَنَا اخْتَرْتُکَ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَى‌ [5]؛ و من تو را برگزيده‏ام ، پس به آنچه وحى مى‏شود گوش فرا ده. یا به صورت عمومی تر می فرماید: إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْرَاهِيمَ وَ آلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ[6]‌ ؛ به يقين ، خداوند ، آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را بر مردم جهان برترى داده است .

یا در مورد طالوت می فرماید: قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْکُمْ وَ زَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ وَ اللَّهُ يُؤْتِي مُلْکَهُ مَنْ يَشَاءُ وَ اللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ‌[7]؛ پيامبرشان گفت : « در حقيقت ، خدا او را بر شما برترى داده ، و او را در دانش و [ نيروى ] بدن بر شما برترى بخشيده است ، و خداوند پادشاهى خود را به هر كس كه بخواهد مى‏دهد ، و خدا گشايشگر داناست . »

بسیاری از کارها و وقایع که در طول تاریخ یا در زندگی روزمره ی انسان رخ می دهد در همین راستا قابل تفسیر و توجیه است كه هرکاری به اندازه ی خودش دليلی بر حقانيت حق و بطلان باطل است و هر كسی با مشاهده ی آنها می تواند راه را از چاه تشخیص دهد.

با این مقدمه ی نسبتاً طولانی به این مطلب می رسیم که در تداوم این سنت همیشگی الهی ، در زندگی امیرالمؤمنین علی علیه السلام دومین شخصیت اسلامی پس از رسول اعظم (صلی الله علیه و آله )، حقایق و وقایع روشنی را مشاهده می کنیم که گویای این حقیقت است که خداوند متعال به این شخصیت عظیم الشأن نیز، متناسب با نقشی که در راه پیروزی حق و نابودی باطل ایفا نموده اند، مقامات، فضایل و درجاتی بخشیده است که هرچند بسیاری از آنها از جمله مقامات و فضایل عرفانی، معنوی و باطنی آن جز برای اهل شان برای عموم مردم قابل درک و شناسایی نیست، اما برخی دیگری از فضایل ایشان به گونه ای پی ریزی شده است که ملموس، قابل مشاهده حسی و قابل درک برای عموم مردم باشد و از آن جمله می توان به تولد آن حضرت در کعبه و شکافته شدن دیوار کعبه برای مادرش فاطمه بنت اسد[8] و توقف سه شبانه روزی شان در درون کعبه و استفاده از نعمت های بهشتی و معنوی در آن مدت، سخنان حیرت انگیز حضرت در آغوش مادر، انتخاب اسم آسمانی علی، پرورش در آغوش پیامبر (ص)، همراهی همیشگی ایشان با پیامبر(ص) اولین مؤمن ، اولین اقامه ی کننده نماز با پیامبر(ص)، اولین جهادگر در راه خدا، خوابیدن در بستر پیامبر(ص) در شب واقعه «لیلة المبیت» که 40 نفر تروریست ظاهراً از 40 قبیله مشركان قريش می خواستند همه با هم به طور دسته جمعى بر پیامبر(ص) حمله نموده و حضرت را ترور نمایند، در این شرایط پیامبر(ص) مأموریت هجرت به سمت مدینه و علی (ع) با دست خالی ، مأموریت استراحت در بستر مورد آماج حملات تروریست ها را پیدا می کنند؛ تا آیه ی شریفه وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ[9]؛ یعنی از ميان مردم كسى است كه جان خود را براى طلب خشنودى خدا مى‏فروشد، و خدا نسبت به [ اين ] بندگان مهربان است ، نازل می شود و جان نثاری و جان فدایی و ایمان و وفای راستین آن حضرت در راه خدا و برای حفظ جان رسول خدا (ص) را برهمگان آشکار نموده و از آن ستایش می کند؛ پس از آن نیز در صحنه های گوناگون از جمله در جنگ های گوناگون بدر، احد، خیبر، خندق و...، اعلام وحی آسمانی و برائت از مشرکین به دستور پیامبر(ص) ، اخوّت با حضرت رسول (ص) ، همسری با حضرت فاطمه (س) و انتخاب جانشینی پیامبر از طرف خداوند در روز غدیر و... همه و همه گویای فضایل و برجستگی هایی است که خداوند متعال آن ها را در جلوی دیدگان مردم به نمایش گذاشته و مردم با چشم سر شاهد آن بوده یا به آسانی قابل فهم و درک بوده اند تا اگر کسی توان درک و مشاهده ی مقامات معنوی آن حضرت را نداشته باشد، لااقل با مشاهده ی ـ به تعبیر امروزی ـ صوتی و تصویری این فضایل اکثراً منحصر به فرد و انتقال آن به دیگران، همه درک کنند که چرا ایمان به ولایت او بر همگان لازم و اقرار و پذیرش امامت و ولایت او هم سنگ با اقرار به توحید و ایمان به رسالت رسول خدا (ص) قرار داده شده است.

با آرزوی توفیق روز افزون در جهت معرفت آن حضرت و پیروی از آن شخصیت بی نظیر، سالروز ولادتش را برهمه ی عاشقان و پیروان آن حضرت صمیمانه تبریک و تهنیت عرض می کنم.

[1] الإسراء، 15

[2] الأنفال‏، 42

[3] البقرة، 130

[4] طه‏، 41

[5] طه‏، 13

[6] آل‏عمران‏، 33

[7] البقرة، 247

[8] عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ ع يَقُولُ‏ إِنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَسَدٍ ضَرَبَهَا الطَّلْقُ وَ هِيَ فِي الطَّوَافِ فَدَخَلَتِ الْكَعْبَةَ فَوَلَدَتْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع فِيهَا.؛ مجلسی ، بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏35، ص23 ، باب 1

[9] البقرة، 207