ما، آن (قرآن) را در شب قدر نازل كرديم و تو چه مي‌داني شب قدر چيست؟
شب قدر، از هزار ماه بهتر است، فرشتگان و روح در اين شب به اذن پروردگار خود، براي تقدير هر كاري نازل مي‌شوند، آن شب انباشته از سلا‌مت و بركت و رحمت، تا طلوع صبح است. 

 خداوند مهربان را بسیار سپاس گزاریم که  به قدری عمر بخشید که یک  بار دیگر از ضیافت و مهمانی او  در ماه مبارک رمضان بهره مند شویم  تا بتوانیم از این سفرۀ گستردۀ  فیض،خیر، برکت و  رحمت به قدر توان،استطاعت، لیاقت و  تلاش و زحمت خود توشه برگیریم.

سپاس و ستایش ویژۀ دیگر اینکه  توفیق رسیدن به شب قدر  را باهمۀ زیبایی، خیر و برکتش  در این ماه  به ما عنایت کرد تا از این بهانۀ الهی برای دریافت رحمت و آمرزش الهی بیشترین استفاده ها را داشته باشیم و دیگر هیچ عذری برای جبران قصور و تقصیر خود نداشته باشیم.

  شب قدر شب بهانۀ برای آمرزش است، آری ،خداوند از این بهانه ها در اختیار بشر  فراوان قرار داده است از جمله پس از  انجام گناه ساعاتی را برای توبه گنهکار قرار داده تا اگر  از آن فرصت گنهکار استفاده نموده و توبه کند گناه برایش نوشته نشود، یا در مقابل هر گناه تنها یک گناه و در مقابل یک کار نیکو ، ده پاداش نیکو قرار داده است تا کسی با داشتن ده به یک، باز مغلوب یک دهم نشود. یا راه توبه را برای همیشه در اختیار بندگانش باز گذاشته است تا هرکسی بتواند از این طریق گذشتۀ خود را جبران نماید و....

اما در این میان، بهانۀ شب قدر یک بهانۀ دیگر و مخصوصی است که خداوند آن را  به بندگانش تفضل کرده است، تا هر کسی بتواند از آن بهترین زاد و توشه را برای خود بر گیرد. بنابراین خود قرار گرفتن انسان در معرض شب قدر ، جای بسی سپاس دارد، هرچند چگونگی استفاده  از این شب ، به همت ، اراده ، زمینه و لیاقت ها و توفیق  خود فرد بستگی دارد .

در آستانۀ شب قدر قرار گرفته ایم، شب قدر چه شبی است؟  

 درک حقیقت و عظمت  شب قدر  قطعاً  برای ما میسور نیست ، زیرا در جائیکه رسول خدا (ص) مخاطب «ماادریک مالیلۀ القدر» باشد ؛ توفیق درک آن برای بندگان عاجزی چون ما ممکن نخواهد بود. ما اگر خیلی تلاش کنیم ، تنها توان  رسیدن به ظواهر و سطح قضیه را خواهیم داشت و  از این رو تنها در حد لفظ و معنای  قدر  و لفظ شب قدر  آن هم در حدی که در آیات و روایات آمده  است می توان آگاهی پیدا نمود.

تنها می توانیم بفهمیم که شب قدر يعني شب بزرگ و باعظمت، چنانکه  قدر در قرآن كريم به معناي منزلت و بزرگي آمده «ما قدروا الله حق قدره»[1]‌ آنان عظمت و منزلت خداوند را  آنگونه که باید بشناسند نشناختند.  یا در مورد شب قدر آمده است: تو نمی دانی شب قدر چه شبی است! شب قدر، از هزار ماه بهتر است.
 ما فقط می توانیم درک کنیم که شب قدر یعنی شب باارزش و پرقيمت، چنانکه در فارسي  نیز  در توصیه به چیزهای باارزشی مثل جوانی  سلامت و عمر  از لفظ قدر  استفاده می شود که ؛ قدر جواني، سلا‌مت و عمر  خود را بدان.
  ما تنها می فهمیم که شب قدر  یعنی شب اندازه‌گيري، تقدير و تنظيم امور  و تعیین مقدار کار؛  چنانکه در آيه‌اي  توضیح داده است« ما قرآن را در شب مباركي نازل كرديم و ما همواره بيم‌دهنده بوده‌ايم و در آن شب هر كاري، بر طبق حكمت خداوند، تعيين و تنظيم مي‌گردد »؛ «: فيها يفرق كل امر حكيم».۲] در روایات نیز، شب قدر  شب تعیین سرنوشت افراد براي سال آينده، براساس استعدادها و لياقت‌های هر فرد بیان شده بدون اینکه هيچگونه اجبار و سلب اختياري  از انسان به همراه داشته باشد.

 این اهميت ، ارزش و عظمت  شب قدر است که نزول فرشتگان بيشمار آسماني را به زمين به همراه دارد و از هزار ماه  بهتر معرفي  شده است، شبی که ظرف نزول قرآن کریم آخرین پیام الهی به بشریت است.

شیعیان، این شب را  در شب‌هاي نوزدهم، بيست و يكم و بيست و سوم ماه مبارك رمضان جستجو می کنند و  پیشوایان دینی به دلیل زنده نگه‌داشتن روح اميد، نشاط و اهميت به اطاعت و عبادت بندگان و تقرب آنان، سعي در مخفي نگه ‌داشتن  آن داشته‌اند؛ چنانکه طبق روایاتی رسول خدا صلي‌الله عليه و آله و سلم به عبادت و شب زنده‌داري  تمام دهۀ آخر ماه مبارك رمضان سفارش کرده اند و رهبران معصوم عنايت داشته اند كه شب قدر براي افراد مخفي بماند، تا آنان با اطاعت  و عبادت در چند شب، براي درك شب قدر و معارف و معنويات آن، تلا‌ش و جست‌وجوي بيشتري داشته باشند. 

آنها افزون بر تأکید براهمیت شب قدر ، براي  استفادۀ بهینه  از آن و درك فضيلت و فيض آن، مومنین را به انجام تكاليفی دعوت نموده‌اند که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود. ‌

1- غسل شب‌قدر به نيت تقرب و اطاعت خداوند تا انسان ضمن عبادت و نظافت ظاهری، خود را برای پاکیزگی معنوی و دوری از هر گونه آلودگی  و گناه  آماده نماید.

2- احيا و بيدار بودن در تمام شب، با  انجام عبادت، دعا و راز و نیاز با خداوند و تفکر  پیرامون گذشتۀ خود و برنامۀ ریزی درست برای  آیند ۀ خود و خود را در محضر الهي و قرآن كريم و فرشتگان آسماني، احساس کردن. نه اینکه تنها به بيداري چشم قناعت شود و از این شب برای بيداري دل و آگاهي و بصيرت لازم استفاده نشود ، احیاء شب قدر ، برای احیاء دل و احیاء ارزش ها و کمالات است و از این رو بهترین کار در این شب مذاکرۀ علم و تفکر و تأمل بیان شده است.‌   ‌

3- قرآن بر سرگرفتن ‌ و در زیر  پناه قرآن رفتن و تعهد  سپردن به  تنظیم تمام هستی  در پرتو دستورات قرآن و کمک خواستن از حبل الله ، این  ریسمان کشیده شده  در بین بشریت که یک  طرف  آن به دست خداوند است و  طرف دیگر آن برای نجات بشریت  در اختیار او قرار داده شده تا  انسان با چنگ زدن به آن خود را از قعر چاه ضلالت و گمراهی  و حیوانیت نجات بخشد.

  شب قدر شب پناه بردن به آغوش  قرآن و بستن پيمان مجدد با آن است، تا با معارف نوراني آن، زواياي زندگي خويش را نوراني و متعالي گرداند.

 در کنار تمسک به قرآن باید با توسل به چهارده معصوم (علیهم السلام) کسانی که در پرتو همین قرآن به مقام قرب در نزد  پروردگار رسیده اند  و با  پیروی از دستورات آن  در نزد پر وردگار عالم آبرو  یافته اند، از خداوند خواست که توفیق پیمودن راه آنها را  در رسیدن به مقامات عالی و در پیروی از دستورات شان عنایت کند.  

4-  خواندن نماز  و از جمله خواندن صدرکعت نماز مستحبی  و یا خواندن نماز های قضایی و ترک شده در گذشته . خواندن دعا از جمله دعای جوشن كبير  و دعای افتتاح و دعاهایی که در دیگر شب های ماه رمضان خوانده می شود.

5- استغفار و توبه و اظهار پشیمانی از کارهای ناشایست و نا پسند گذشته که هیچ کسی از آن خالی نیست و قصور و تقصیر در زندگی هرکسی کم و بیش وجود دارد و شب قدر بهترین فرصت  برای  درخواست آمرزش آنها و خلوت کردن با خود و توجه به نعمت هایی است که در مقابل آن جز ناسپاسی و کفران نعمت صورت نگرفته است و  شب قدر شب راز و نیاز برای جبران کوتاهی ها و جدایی های گذشته است تا هر کسی با هر زبانی که دارد ، خود را در محضر خداوند دانسته و  خود را آنگونه که هست به خدای خود معرفی کند و  از گناهان که بین او  و خدای دانا و بینا رخ داده است بدون اینکه با کسی دیگر در میان بگذارد اظهار پشیمانی کند و  از آن طلب بخشش نماید و صداقت و درستی  گفته های خود را  با انابه و گريه و ناله به درگاه خداوند،اظهار کند.  

شب‌قدر، شب وصل است و  باید از جدایی های گذشته شکایت کرد و از اینکه از خداوند مظهر خوبیها و کمال و جمال دور افتاده است اظهار شرم و خجالت کرد، اگر کسی از هیچ گناهی اشک نریزد ، جز اینکه در این شب نیز شیطان او را رها نکرده و توفیق راز و نیاز و نزدیکی با خداوند را به او نمی دهد، جا دارد ساعت ها برای این کم توفیقی گریه کرد و ناله زد. امیدواریم خداوند ما را از محرومین در این شب قرار ندهد و از مرحومین در این شب قرار دهد.

شب قدر است بیا قدر بدانیم کمی                خانۀ دل ز گناهان بتکانیم کمی

 روح را صیقل آیینه دهیم از دل و جان              آه را تا ملکوتش برسانیم کمی

عهد بستیم و شکستیم بسی کاش! که ما        بر سر عهد وفادار بمانیم کمی

 بنشانیم نهالی به امید ثمری            چشمه از چشم به پایش بدوانیم کمی     

  التماس دعا

[1]  سوره حج آیه 74.

[2]  سوره دخان آیه  4.