برای بررسی این سوال مطالب فراوانی قابل طرح است که امکان طرح همه  در این جا میسور نیست ولی سعی بر بیان چند نکتۀ کوتاه پیرامون این مسئله آن هم  به زبان ساده و قابل فهم همگان خالی از لطف نخواهد بود.

 نکتۀ نخست - تعیین دقیق میزان طول عمر انسان مثل درک حقیقت و ماهیت حیات، هر چند مورد ابهام و اختلاف دانشمندان بوده است؛[1]مثلاً پاولوف عمر طبیعی انسان را 100 سال، میچینکوف 150 تا 160 سال؛ کوفلاند آلمانی 200 سال، فلوگر فیزیولوژیست معروف 600 سال، بیکن دانشمند انگلیسی 1000 سال تعیین کرده­اند. ولی فیزیولوژیست های جدید تعیین حد ثابت برای عمر طبیعی را قبول نداشته و آن را قابل افزایش می دانند.[2]

 نکتۀ دوم - اگر عمر بیش از هزار سال را یک امر غیر عادی و استثنایی بدانیم با توجه به وجود استثناء در هرامرى، باز هم اثبات عمر طولانی براى اشخاصی به دلایل خاص از جهات متعدد معقول است؛[3]

جهت اول اینکه از نظر طبیعی، مشاهدۀ گیاهان، درختان و جانداران دارای عمر طولانی و غیرعادی در گوشه و کنار جهان ، استبعاد عمر طولانی برای انسان را نیز منتفی می سازد.

جهت دوم اینکه اسباب و عوامل طول عمر مانند بسیاری از اسباب و عوامل دیگر محدود به دیده ها، شنیده ها و دانسته های ما نمی شود، ممکن است اسباب و عوامل ناشناخته برای افرادی وجود داشته باشد که تأمین کنندۀ عمر چندین هزار ساله برای آنها باشد.[4]

جهت سوم اینکه جهان بینی اسلامی تأثيرگذارى علل و عوامل طبيعى را به دست خداوند دانسته و معتقد است ؛ او گر بخواهد شيشه را در بغل سنگ نگه مى دارد!

یا به گفته شاعر : كريمى كه جهان پاينده دارد    تواند حجتى را زنده دارد

خدایی قادری که مفاتيح غيب و امّ الكتاب در نزداوست.[5] مى تواند عوامل زنده ماندن امام زمان(ع) را تا روز معيّن و معلوم فراهم نماید و قانون اعجاز را بر قوانين طبيعى جهان حاکم سازد، چنانکه دريا را براى موسى شكافت.[6] عصای عادی کلیم الله را برایش اژدها ساخت، آتش نمرود را بر ابراهيم خلیل(ع) گلستان ساخت.[7] حضرت عیسی را بدون پدر به دنیا آورده و او را از دست روميان نجات داد.[8] و بیماران غیر قابل علاج را توسط ایشان شفا داده و مردگان را به دست او زنده ساخت و پيامبراسلام(ص) را از ميان حلقۀ محاصرۀ قريشيان بیرون برد.[9] و...   

برای خدایی که با قدرت مطلق خود این کارها را انجام داده است، بخشش طول عمر برای آخرین ولی و حجت خود چیزی نیست که عقل از پذیرش آن ابا داشته باشد.

با این مقدمۀ نسبتاً طولانی، طول عمر امام را از دیدگاه عقل، آیات قرآن کریم، تاریخ و علوم تجربی مورد ارزیابی قرار می دهیم.

طول عمر از نظر عقل

از نظر عقل امور عالم یا ضروری است یا محال و یا ممکن. طول عمر نه ضروری است که تخلف ناپذیر باشد و نه محال است که به هیچ وجه امکان وقوع نداشته باشد بلکه یک امر ممکنی است و ممکن یا ممکن عادی است مثل عمر کمتر از صدسال یا ممکن غیرعادی مثل عمر طولانی و معجزات انبیاء، کرامات اولیاء و... حکم عقل این است که هر معلولی با بقای علت اولیۀ خود باقی مانده و با زوال علت از بین می رود، در بحث طول عمر تا زمانی که اسباب و علل بقاء عمر و ادامۀ حیات باقی باشد، عمر و حیات نیز به بقاء خود ادامه می دهد و در این جهت حدی برای آن تعیین نمی کند.

طول عمر از نظر قرآن:

قرآن مجيد در نهايت صراحت از عمر طولاني افرادی مثل حضرت نوح و حضرت عیسی(ع) خبر مي­دهد: «فَلَبِثَ فيهِمْ أَلْفَ سَنَهٍ اِلّا خَمْسينَ عاماً»[10]كه فقط مدت اشتغال نوح (ع) به دعوت قوم، نهصد و پنجاه سال بوده است. حضرت عیسی(ع) با نجات از دست رومیان به آسمان صعود کرده است [11] و به تعبیر روایات در آخرالزمان به زمین برگشته و به حضرت مهدي(ع) در نماز اقتدا می نماید[12]. نشانه هایی از حیات حضرت خضر(ع) در قرآن موجود بوده و از او به عنوان بنده­ای از بندگان خدا و برخوردار از علم فراوان (علم لدنی)[13]و در منابع روایی به عنوان مأمور باطن هستی و دارای عمر طولانی یاد شده است. [14]

حضرت الیاس که در دو آیه قرآن مورد اشاره قرار گرفته است.[15]طبق روایات دارای مأموریت در خشکی و بیابانها بوده و از عمر جاودان  برخوردار می باشد. [16]

طول عمر از نظر تاریخ

يكي از كتابهائي كه در خصوص تاريخ زندگي و شرح احوال معمّرين نگاشته شده كتاب ابو حاتم سجستاني (متوفي350) به نام «المعمّرون» است كه اخيرا با فهرست و اسلوب عالي طبع شده است. در آنجا به نقل از مورخان برای حضرت آدم 930 سال، برای شيث 912 سال، برای لوط 732 سال و برای ابراهيم 195 سال[17]و... بیان شده است که علاقمندان می توانند به آن مراجعه کنند.

طول عمر از منظر زیست شناسی

از نظر زیست شناسی نهایت عمر انسان معین نشده  و سعی بر شناسایی علل و عوامل طبیعی مرگ صورت می گیرد.[18] این علم پیری را مثل بسیاری از بیماری های دیگر یک نوع بیماری قابل علاج می داند.[19]

علوم جدید امكان طول عمر را كاملاً تأييد كرده و كوشش بشر را در اين راه نتيجه بخش و مفید مي­داند چنان‌كه  در طی یک قرن بر اثر پيشرفت‌هاي علم طب و بهداشت عمومي، متوسط طول عمر انسان‌ از 47 سال به 74 سال افزایش یافته است و عوامل موثر بر طول یا کاهش عمر مثل وراثت، محيط زيست، نوع كار و شغل ، نوع تغذیه و استرس و فشار های روحي و عصبي شناسایی شده و سعی بر تقویت و بهبود آنها صورت می گیرد.  

روانشناسان نیز طول عمر را وابسته به طرز تفکر و عقاید انسان دانسته و با داشتن یک سلسله روحیات و عقائد سازنده و آرامش بخش، طول عمر انسان را قابل افزایش می دانند. [20]

چنانکه پروفسور «شبس » فرانسوی در کتاب خود «امید به یک زندگی طولانی » می­نویسد: «بشر می تواند با استفاده از مواهب طبیعی و قدرت تمدن خویش، زندگی طولانی تر و فعال تری داشته باشد و پیری را چندین سال به عقب اندازد.» ^[21]

با پيشرفت علم پزشكي و علم تغذيه، امكان طول عمر براي انسان بسيار روشن شده است؛ چنانکه دكتر گيلوردهاوزر مي نويسد: امروز علم پزشكي به كمك علم تغذيه ، قيود و حدود عمر را از سر راه بشربرداشته و ما امروز بر خلاف اجداد و پدرانمان مي توانيم اميدوار باشيم عمر طولاني بكنيم . علم پزشكي مبحث بزرگي دربارۀ جذب اغذيه دارد كه به كمك آن هر كس مي تواند به سرچشمۀ جواني و طول عمر دست يابد. [22]

بنابراین اگرحضرت مهدی ـ علیه السلام ـ با استفاده از دانش خدادادی از روشهای علمی و طبیعی برای زندگی طولانی در این دنیا استفاده کند؛ بعید نخواهد بود.

طول عمر از دیدگاه ادیان آسمانی

خداپرستان و پیروان ادیان آسمانی اولاً با تکیه بر قدرت بی پایان خداوند، نگهداری از ولی و حجت خداوند برای مدت طولانی را نه تنها ممکن بلکه از باب قاعدۀ لطف وخالی نماندن زمین از حجت خدا ضروری می دانند. چنانکه به وجود افراد دراز عمر به دلیل ذکر شدن شان در کتاب های آسمانی و مورد اعتقاد شان، یقین دارند.

در سفر تکوین تورات کتاب مقدس یهودیان و مورد اعتماد مسیحیان برای «ذوالقرنين» 3000 سال برای «نوح»1450 سال؛[23]و برای «آدم (ع)» 930 سال بیان شده و زندگی تعدادی از پیامبران و پیشینیان برخوردار از عمر طولانی نیز شرح داده شده است. در قرآن کریم نیز از افرادی دارای عمر طولانی سخن رفته است که قبلاً به برخی از آنها اشاره شد.

جمع بندی

در مجموع با مطالعۀ مطالب فوق به این نتیجه می رسیم که امكان ذاتي و امكان وقوعي طول عمر از نظر عقل ، نقل و علوم تجربی قطعی است و مسألة طول عمر حضرت امام زمان (عج) مسأله­اي است كه صدها حديث بر آن دلالت دارد و مورد مشيّت ازلي و خواست  الهي است. وقتی مشیت و خواست الهی بر امر معقول و ممکنی تعلق بگیرد، بسیاری از نشدنی ها شدنی می گردد. خدایی که آتش سوزان را تبدیل به گلستان می کند[24] و حضرت عزير را به خواب صد ساله می برد.[25] و عيسي را بي واسطهء پدر در رحِم مريم قرار داده و ظرف نُه ساعت به جنين كامل مبدل می سازد و به محض تولّد، وي را به زبان فصيح گويا می سازد [26] و خاتم پيامبران را از زمين به عالم ملكوت به معراج می برد.[27] و... می تواند حجّت بالغۀ خود را در روي زمين در پرتو بركات و الطاف بی کران خود عمر طولاني ببخشد و به برکت آن گل سرسبد عالم هستی، جهان مملو از عصیان و طغیان را سر پا و استوار نگه دارد. تا روزی که جهان خفته در خواب زمستانی، استعداد تبدیل شدن به گلستان را پیدا نماید و با قدوم مبارکش زیبائیهای هستی به تجلی برسد. به امید آن روز.

[1] ر.ک: مجله حوزه، 71 ـ 70، سال 1374، ص 46؛ یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (عج)، علیرضا رجالی تهرانی، قم، انتشارات نبوغ، هفتم، 1380، ص 102 _ 103.

[2]  رک : مکارم شیرازی ، مهدی انقلابی بزرگ، ، قم، انتشارات مطبوعاتی هدف، 1356، ص 223  ؛  یکصد پرسش، همان، ص 105 _ 106.

[3] علامه طباطبایی ، شيعه در اسلام، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى، ص151.

[4] سید محمد حسین طباطبائی، شیعه در اسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامی؛ ص 151.

[5] شيخ طوسى ، كتاب الغيبة  ، ص 428؛ سوره رعد ، آيه 39.

[6] سوره بقره ، آيه 50.

[7] سوره  انبياء ، آيه 69.

[8] سوره  نساء ، آيه 157.

[9] سوره  انفال ، آيه 30.

[10] سورة عنكبوت آية 14

[11] آل عمران  آیه 55 و نساء  آیات  157 – 158.

[12] ابو علی طبرسی، ترجمه مجمع البیان، بیروت، دار المعرفة، ج 22، ص 454، ذیل آیه 61 زخرف؛ ر.ک: تفسیر نمونه ،  ج 21، ص 100.

[13]  سوره کهف  آیه  65.

[14] علي دواني، مهدي موعود، ص 489  ؛ علامه مجلسي، بحارالانوار، ج 51، ص 232، چاپ بيروت

[15]  سوره صافات  آیه  123 و انعام  آیه  85.

[16] . ناصر مکارم شیرازی،  تفسیر نمونه ، ج19، ص 143 _ 144.

[17]  به نقل از : ابراهيم اميني، دادگستر جهان، ص 202.

[18] ر. ک: امینی، ابراهیم، دادگستر جهان، انتشارات شفق، ص 199.

[19] لطف الله صافي، امامت و مهدويت، ج 2، ص 368-    410

[20] مهدی انقلابی بزرگ، ص 226..

[21] ر. ک: علی اکبر مهدی پور، راز طول عمر امام زمان علیه السلام، انتشارات طاوس، ص 22.

[22] سيد عبدالكريم هاشمي نژاد، پاسخ ما به مشكلات جوانان ، ص 17 با تلخيص  ؛  جعفر سبحاني ، منشور عقايد اماميه ، اصل 101ص 180 ؛  مصطفي حسيني دشتي ، معارف و معاريف ، مادهء مهدي منتظر، ج 9 ص 716  ؛ تفسير نمونه ، ج 13 ص 31ـ 59

[23] الشيخ نجم الدين جعفر بن محمد العسكري، المهدي الموعود المنتظر، ج 2، ص 338 - 360؛ سيد صدر الدين صدر  ، المهدي 167-  . 175

[24]  سوره انبياء   آيۀ 69

[25] بقره   آيۀ 259

[26] مريم آيۀ 16ـ 33

[27] اسراء  آيه 1