منشأ اربعین امام حسین علیه السلام
بنا به نقل شيخ طوسي در قرن پنجم مردم در اربعین زيارت اربعين را ميخواندهاند و اگر مي توانستهاند مانند جابر بر مزار امام حسين (ع) گرد آمده و آن امام را زيارت ميكرده اند ، از آن زمان و قبل از آن تا کنون اين سنت ادامه یافته و امروز شاهدیم که میلیونها شیعه عراقی و غیر عراقی در این روز بر مزار امام حسین (ع) جمع می شوند.
منشأ اربعين یا ورود اسراي كربلا از شام به کربلا و یا ورود جابر بن عبدالله انصاري، صحابي پيامبر خدا (ص) از مدينه به كربلا و یا هر دو باهم دانسته شده است . در مورد زیارت اربعین شيخ مفيد (م 413) در«مسار الشيعه» و در قرن پنجم شيخ طوسي از شاگردان شيخ مفيد در کتاب المصباح المتهجد ص 787) و در قرن ششم در کتاب نزهةالزاهد، ص 241 و در قرن نهم در مصباح كفعمي به آن تصریح شده است . اما در مورد بازگشت اسراء به مدینه یا به کربلا اختلافی دیده می شود . شيخ طوسي اربعين را، زمان بازگشت اسراي كربلا از شام به مدينه دانسته است نقلي ديگر، اربعين را بازگشت اسرا از شام به «كربلا» تعيين كرده است بعضی مثل علامه مجلسي احتمال صحت هر دوي اينها را (به لحاظ زماني) بعيد دانسته است. (بحار ج 101، ص 334 ـ 335) اما درمتون بالنسبه قديمي، مانند «لهوف» و «مثيرالاحزان» اربعين، مربوط به زمان بازگشت اسرا، از شام به كربلا دانسته شده است. كتابهايي مانند «حبيب السير» ، «نفس المهموم » ترجمه شعراني، ص 269 از آن نقل کرده اند ، علامه ميرزا حسين نوري صاحب كتاب «مستدرك الوسائل» در كتاب «لؤلؤ و مرجان در آداب اهل منبر» به نقد و ارزيابي عبارت سيد بن طاوس در لهوف پرداخته است. (لؤلؤ و مرجان، ص 152)
خود سيد بن طاوس نیز در «اقبال الاعمال» هر دو احتمال حرکت اسراء به سمت مدینه و رسیدن آنها به کربلا را موردترديد قرار داده است زیرا ابن زياد مدتي زیادی اسراء را در كوفه نگه داشت و بعيد است كه آنان در اربعين به مدينه يا كربلا رسيده باشند. ابن طاوس در اين كه جابر هم روز اربعين به كربلا رسيده باشد، ترديد ميكند. (اقبال الاعمال، ج 3، ص 101). که دلیلی ندارد تردید او را در آمدن جابر به کربلا در روز اربعین بپذیریم.
اعتبار اربعین بخاطر زیارت جابر در آن جای تردید ندارد هر چند در مورد بازگشت اسراء به کربلا تردیدهایی وجود دارد و ابومخنف راوي مهم شيعه در مقتل الحسين خود به اين مطلب اشارهاي نکرده و در منابع كهن تاريخ كربلا مانند انساب الاشراف، اخبارالطوال، و طبقات الكبري نیز اثري از اين خبرديده نميشود. اما خبر زيارت جابر، دركتاب بشارة المصطفي آمده است. از متأخرین مرحوم حاج شيخ عباس قمي هم، به تبع استاد خود نوري، داستان آمدناسراي كربلا را در اربعين از شام به كربلا نادرست دانسته است. (منتهي الامال، ج 1،صص 817 ـ 818) در دهههاي اخير مرحوم محمد ابراهيم آيتي هم در كتاببررسي تاريخ عاشورا بازگشت اسرا را به كربلا انكار كرده است. (بررسي تاريخعاشورا، صص 148 ـ 149) همین طور آقای مطهری که متأثر از مرحوم آیتی است.
اما این جماعت یک مخالف جدی در مقابل خود دارند که شهید قاضی طباطبائی است و ایشان در كتاب مفصل خود با نام «تحقيق درباره اولين اربعين حضرت سيد الشهداء» در صدد اثبات آمدن اسرا از شام به كربلا بر آمده و آن را بعید ندانسته است، ايشان در باره اين اشكال كه امكان ندارد اسرا ظرف چهل روز از كربلا به كوفه، از آنجا به شام و سپس از شام به كربلا بازگشته باشند، هفده نمونه از مسافرتها ومسيرها و زمانهايي كه براي اين راه در تاريخ آمده را به تفصيل نقل كردهاند که دراين نمونهها مسير كوفه تا شام و به عكس از يك هفته تا ده دوازده روز طي ميشده است و بنابر اين، ممكن است كه در يك چهل روز، چنين مسيررفت و برگشتي طي شده باشد. چه این نقل درست باشد و چه درست نباشد، در تحقق نخستين زيارت امام حسين (ع) در نخستین اربعين، توسط جابر بن عبدالله انصاري نمی توان تردید کرد و علاوه بر آن تأکیدات ائمه اطهار علیهم السلام بر زیارت امام حسین در چنین روزی نیز نمی توان صرف نظر کرد که آن بزرگواران از هر فرصتي براي رواج زيارت امام حسين (ع) بهره ميگرفته اند و روزی را كه نخستين زيارت در آن انجام شده، به عنوان روزي كه زيارت امامحسين (ع) در آن مستحب است، اعلام فرموده اند.
متن زيارت
اربعين هم از سوي حضرت امام صادق علیه السلام انشاء شده که با داشتن
مضامين عالي، شيعيان را از زيارتآن حضرت در اين روز برخوردار ميكند.
اين زيارت، به جهاتي مشابه برخي از زيارات ديگر است، اما از آن روي
كهمشتمل بر برخي از تعابير جالب در زمينه هدف امام حسين از اين قيام است،
داراي اهميت ويژه ميباشد. در بخشي از اين زيارت در باره هدف امام
حسين(ع) از اين نهضت آمده است:"... و بذل مهجته فيك ليستنقذ عبادك من
الجهالة و حيرة الضلالة... و قد توازر عليه من غرّته الدنيا و باع حظّه
بالارذل الادني".
خدايا، امام حسين (ع) همه چيزش را براي
نجات بندگانت از نابخردي وسرگشتگي و ضلالت در راه تو داد در حالي كه مشتي
فريب خورده كه انسانيت خود را به دنياي پست فروختهاند بر ضد وي شوريده آن
حضرت را بهشهادت رساندند.
با تقدیم بهترین درود و سلام ها به محضر ارواح طیبه شهداء و اسراء کربلاء ، فرا رسیدن اربعین شهادت سرور و سالار شهیدان و یاران با وفایش را گرامی می داریم با این امید که از رهروان صدیق این کاروان عزت بخش محسوب شویم انشاء الله.
السلام علی الحسین
و علی علی بن الحسین
و علی اولاد الحسین
و علی اصحاب الحسین
اللهم ارزقنا شفاعة الحسین یوم الورود