دلائل قائلین به تحریف قرآن کریم (9)
بسمه تعالی
دلائل قائلین به تحریف قرآن کریم (9)
در بخش قبلی مهمترین روایات تدوین و جمع آوری قرآن کریم بیان گردید بعضی با استفاده از این روایات ، تحریف قرآن را نتیجه گرفته اند ، در این بخش روایات یاد شده را مورد بحث و بررسی قرار داده و در اخیر درستی و نادرستی این دلیل قائلین به تحریف را ارزیابی خواهیم کرد.
پاسخ روايات تدوين قرآن
اين روايات و پاسخ به آنها در بسیاری از کتب علوم قرآنی مطرح شده است در این جا پاسخ ها را از کتاب «بیان در مسائل کلی قرآن» صفحات 309 تا 316 با اندک تغییراتی خدمت عزیزان تقدیم می نمایم نخستین پاسخ به این روایات بحث سندی آنها است که هر کدام شان توسط یک نفر نقل شده است و به اصطلاح خبر واحد است و خبر واحد اطمينان آور و یقین بخش نیست.
ثانیاً از نظر دلالت از جهات مختلفى ضعف دارند که نادرست بودن آنها را نشان می دهد:
اولين جهت ضعف و سستى، وجود تناقض و تضادهايى است كه در ميان خود آنها به چشم مىخورد و موجب سلب اعتماد از آنها مىشود. برای روشن شدن تناقضات و تضادهای روایات بیست و دو گانه قبلی پاسخ چندین سوال را از آنها جویا می شویم که هر کدام چه جوابی برای آن ها دارند :
جمعآورى قرآن در چه زمانى صورت گرفته است؟
روايات مذكور در اين مورد بر سه گروهند: از روايت دوم چنين بر مىآيد كه جمع آورى قرآن در دوران خلافت عثمان صورت گرفته است، ولى از چند روايت ديگر، مانند روايت اول و سوم و چهارم و پارهاى ديگر چنين استفاده مىشود كه قرآن در دوران ابو بكر جمعآورى شده است و آن چه از روايات هفتم و دوازدهم ظاهر مىشود، اين است كه جمع آورى قرآن، نه در دوران ابو بكر و نه در دوران عثمان، بلكه در دوران خلافت عمر به وقوع پيوسته است.
در دوران ابو بكر چه كسى متصدى جمع آورى قرآن بود؟
- روايت اول و دوازدهم مىگويد: متصدى و مسئول جمع آورى قرآن زيد بن ثابت بوده است، ولى روايت چهارم مىگويد: متصدى اين كار خود ابو بكر بوده و زيد بن ثابت طبق دستور ابو بكر تنها به صحيفهها و كتيبههاى جمعآورى شده، نگاه مىكرده است و از روايت پنجم و غير آن در مىآيد كه زيد بن ثابت و عمر هر دو متصدى اين عمل بودهاند.
آيا جمع آورى قرآن به زيد بن ثابت محوّل شده بود؟
- از روايت اول بر مىآيد كه ابو بكر جمع آورى قرآن را به زيد محوّل كرده بود، زيرا گفتار ابو بكر به زيد بن ثابت كه «تو جوانمرد و عاقل هستى، راستگو و مورد اطمينان مىباشى و در پيش خود رسول خدا نيز نوشتن وحى را به عهده داشتى، امروز هم نوشتن قرآن را به عهده بگير!» اين جملات به صراحت مىرساند كه ابو بكر جمع آورى قرآن را به زيد بن ثابت واگذار كرده بود و از بعضى روايات ديگر مثل روایت 8 و 9 استفاده مىشود كه مسئله تفويض و محول نمودن در ميان نبوده است و عمر خود این کار را انجام می داده است و در روایت 13 عده ای از یاران عمر چند نفر متصدى اين كار بوده است در روایت 14 عده ای از یاران عثمان مسئول این کار معرفی شده اندو...
آيا قسمتى از آيات قرآن تا دوران عثمان نوشته نشده بود؟
- از اكثر اين روايات ظاهر مىگردد و بلكه در اين معنى صراحت دارند كه تمام آيات قرآن در صحيفهها، اوراق و قطعات مختلف به طور پراكنده ضبط شده بود، ولى از روايت دوم چنين بر مىآيد كه قسمتى از آيات قرآن تا دوران عثمان نوشته نشده بود، فقط در حافظههاى حافظان قرآن محفوظ بود.
آيا عثمان از آن چه قبل از وى نوشته شده بود، چيزى كم كرد؟
- از اكثر روايات به صراحت استفاده مىشود كه عثمان از آن چه كه قبل از وى نوشته شده بود، چيزى كم نكرد ولى روايت چهاردهم تصريح مىكند كه قسمتى از آن چه را كه قبل از وى نوشته شده بود، از بين برد و به مسلمانان نيز دستور داد، آن چه را كه او از بين برده است، آنان نيز از بين ببرند.
عثمان، مصحف خويش را از كدام مأخذ جمع آورى كرد؟
- روايت دوم و چهارم تصريح مىكنند كه عثمان به صحيفههايى كه ابو بكر جمع كرده بود، اعتماد نموده و مصحف خويش را از آنها استنساخ و جمع آورى كرد و در مقابل اين روايت، روايت هشتم، چهاردهم و پانزدهم بر اين معنى تصريح دارند كه عثمان مصحف خويش را با شهادت دو نفر و با تضمين خود آن شخص كه آيه را از رسول خدا شنيده بود، جمع آورى كرد.
چه كسى از ابو بكر تقاضاى جمع آورى قرآن را كرد؟
- روايت اول مىگويد: اين عمر بود كه از ابو بكر خواست قرآن را جمع آورى كند و ابوبكر امتناع ورزيد و بعد از اصرار زياد و پا فشارى با وى موافقت كرد، آن گاه زيد را خواست و تقاضاى عمر را به وى پيشنهاد نمود. زيد نيز پس از ابا و امتناع بالأخره با وى موافقت كرد، ولى در مقابل اين روايت، روايت دهم مىگويد كه اول زيد از عمر و سپس عمر از ابوبکر چنين درخواستى را مطرح کردند و او نيز پس از مشاوره با مسلمانان به آنان جواب مثبت داد.
چه كسى قرآن اصلى را جمع آورى كرد و نسخههاى چندى از آن را به شهرها فرستاد؟
- روايت دوم تصريح مىكند كه قرآن اصلى به وسيله عثمان جمع آورى شده است، ولى از روايت دوازدهم چنين بر مىآيد كه تدوين كننده آن عمر بوده است.
دو آيه 128و 129 برائت در چه زمانى به آخر سوره برائت ملحق شد؟
- از روايت اول و يازدهم و بيست و دوم استفاده مىشود كه الحاق اين دو آيه به آخر سوره برائت در دوران خلافت ابو بكر بوده است، ولى روايت هشتم و روايتهاى ديگر دلالت دارند كه اين الحاق در دوران خلافت عمر واقع شده است.
همان دو آيه را چه كسى آورد و به نويسندگان قرآن ارائه كرد؟
- روايت اول و بيست و دوم تصريح مىكنند كه اين دو آيه را ابو خزيمه آورد، ولى روايت هشتم و يازدهم صراحت دارند در اين كه آورنده آن دو آيه خزيمة بن ثابت بوده است. ابن عبد البر در « تفسير قرطبى، 1/ 56. » در اين مورد مىگويد خزيمه و ابو خزيمه دو نفر هستند و هر يك شخص جدا گانهاى بوده است و در ميان آنان كوچكترين نسبت و قوم و خويشى هم وجود نداشته است.
قرآن بودن اين دو آيه چگونه و از چه راهى ثابت شد؟
- در اين مورد، روايتها سه گروهند: بنا به روايت اول، قرآن بودن اين دو آيه به وسيله شهادت تنها يك نفر ثابت شده است، ولى در روايت نهم و بيست و دوم شهادت عثمان نيز اضافه شده است و طبق تصريح روايت يازدهم شهادت عمر به شهادت نفر اول اضافه شده است.
عثمان چه كسى را براى املا و نوشتن قرآن معين كرد؟
روايت دوم تصريح مىكند كه عثمان، زيد و ابن زبير و سعيد و عبد الرحمان را براى كتابت و املاى قرآن معين نمود، ولى طبق صراحت روايت پانزدهم او زيد را براى كتابت و سعيد را براى املا معين ساخت و طبق روايت شانزدهم وى خاندان ثقيف را براى كتابت و هذيل را براى املاى آيات قرآن نامزد كرد، ولى روايت هيجدهم آن را تكذيب مىكند و صراحت در اين دارد كه نويسنده از ثقيف و املا كننده از هذيل نبوده است.
و در برابر اين روايات، در روايت نوزدهم تصريح شده است كه املا كننده آيات ابى بن كعب بوده، آن چه را كه زيد مىنوشته، سعيد غلط گيرى مىكرده است و به همين مطلب در روايت بيستم نيز تصريح شده، منتها در اين روايت عبد الرحمان بن حرث براى غلط گيرى اضافه شده است.
بنابراین با قطع نظر از هر جهت ضعف دیگر تنها توجه به تناقض هایی مشاهده شده در این روایات، عمل و اعتماد بر آنها را به شدت زیر سوال می برد و به هیچ وجه نمی توان درستی آن ها را به دست آورد. علاوه براین ، این روایات پاسخ های دیگری نیز دارد که در بخش های بعدی مورد اشاره قرار خواهد گرفت.